Địa lan kiếm hồng lan - Cymbidium Insigne

Cây lan kiếm hồng lan là một loại kiếm lá mềm, cây có tên khoa học là Cymbidium Insigne. Đây là một cây lan đẹp có tên trong sách đỏ; phát hoa cao, hoa to đẹp và có hương thơm. Lan kiếm hồng lan cho hoa màu trắng hay hồng, đáy phiến có sọc tía, môi có đốm hay sọc tía, mép lượn sóng. Mặt hoa kiếm hồng lan cũng khá đa dạng.

Ở Việt Nam, lan kiếm hồng lan được tìm thấy ở Lào Cai, Komtum, Lâm Đồng. Lan kiếm hồng lan ra hoa vào tháng 1 - 2. Cây tái sinh bằng chồi và hạt. Trong điều kiện tự nhiên, cây sinh trưởng và phát triển rải rác trong rừng thưa, rừng Thông, ở độ cao 800 - 1600 m.

Lan kiếm hồng lan có giả hành to. Lá dẹp, dạng dải, dài 75-90 cm, rộng 1,5-2 cm. Phát hoa mọc ra từ gốc thẳng dài đến 1m, cao hẳn lên so với đám lá, mang 10-15 hoa to 12 cm.  

Giá thể trồng lan kiếm hồng lan: than củi, gốm nung, dớn, vỏ thông....

Chi tiết

Lan kiếm karan, hàn lan - Cymbidium Kanran

Lan kiếm karan còn được gọi là hàn lan, tiểu kiếm karan. Cây có tên khoa học là Cymbidium kanran. Lan kiếm karan là một loài địa lan nhỏ ( tiểu kiếm karan). Lá cây dài 30-35cm, rộng khoảng 1cm.

Hoa kiếm karan đa phần có màu xanh ngọc bích. Cần hoa mọc cao khoảng 40-50 cm. Hoa thơm nhẹ, nở vào mùa thu và bền khoảng 3-4 tuần. Lan kiếm karan có rễ to, củ mập, thân lá nhỏ dài. Rễ lan kiếm karan phù hợp với vỏ thông thật vụ, vỏ thông to thông thoáng quá rễ sẽ yếu vì thiếu độ ẩm. Có thể trộn thêm đá, phân chuồng, vỏ lạc hun vào giá thể trồng. 

Lan kiếm karan được tìm thấy ở các vùng núi phía bắc như: Cao Bằng, Bắc Kạn, Quảng Ninh

Nhiệt độ thích hợp cho lan kiếm karan phát triển tốt là từ 18-30 độ C, ẩm độ 80% trở lên. Môi trường sinh trưởng mùn ẩm, hoặc trên hốc vách đá, nơi sạch sẽ.

Chi tiết

Địa lan kiếm tứ thời - Cymbidium ensifolium

Lan kiếm tứ thời là một cây trong dòng kiếm Cymbidium ensifolium. Dòng kiếm Cymbidium ensifolium là một giống nhưng có trên 30 biệt dạng khác nhau về hoa và lá. Kiến lan, Tứ quý lan và Thu lan đều có tên khoa học là Cymbidium ensifolium. Khi so sánh tất cả các tính chất của lan Tứ thời và lan Tứ quý, Kiến lan đều rất giống nhau. Những người chơi lan lâu năm tạm kết luận loài địa lan Kiếm Tứ thời thuộc loài lan Cymbidium ensifolium.

Lan kiếm tứ thời là cây lan có vẻ đẹp thanh nhã, hương thơm dịu dàng. Cây trưởng thành đến đâu ra hoa đến đấy, cây non sinh trưởng không đồng nhất nên một bụi lan cho hoa rải rác gần như cả năm. Lan kiếm tứ thời cho hoa nở từ đầu hạ tới cuối thu, mỗi năm lan kiếm tứ thời có tới 2 hoặc 3 đợt hoa. Hoa lan kiếm tứ thời khá to, hoa có ba cánh đài và hai cánh hoa mầu lục ngọc thạch, có 7 sọc hồng tía, môi hoa có hai hàng chấm đỏ rực rỡ. Hoa bền từ 10 đến 20 ngày. Vòi hoa lan kiếm tứ thời chỉ cao khoảng 20-25cm, hoa dễ bị lấp trong các đám lá.  

Lan kiếm tứ thời là dòng cây khỏe, khá dễ nuôi trồng và nhân giống. Lan kiếm tứ thời có thể trồng cả trong Nam lẫn ngoài Bắc, là dòng lan cổ dễ trồng nên giá thành lan kiếm tứ thời rẻ và phải chăng. Cây ưa sáng nhưng vẫn nên tránh ánh sáng quá gắt.

Hương thơm của lan tứ thời cũng rất quyến rũ. Có nhiều người gắn cho hương hoa lan Tứ thời là "hương đãi khách". Ai mới đến gần chậu lan sẽ được hưởng mùi thơm ngay, nhưng ngồi lâu sẽ giảm dần. 

Người xưa có hai trường phái đánh giá lan Tứ thời. Có trường phái coi lan Tứ thời là hèn kém, vì chùm hoa không vươn cao lên khỏi đám lá - bất xuất giá. Nhất là với giá cả phải chăng thì những người có tiền lại càng không coi trọng.

Ngược lại, trường phái coi lan Tứ thời là tượng trưng cho đức khiêm nhường, dấu mình trong đám lá, không cố vươn lên cao để khoe sắc khoe hương, mà vẫn sống trong đám lá. Đúng như các bậc hiền nhân, có tài, có đức nhưng ưa ẩn mình.

 

 

Chi tiết

Địa lan kiếm mặc lan - Cymbidium Sinense

Mặc lan có danh pháp khoa học là Cymbidium Sinense. Đây là một dòng lan cổ quý có hương thơm thoang thoảng và đa dạng sắc màu và đặc biệt cho hoa vào mùa xuân đón tết. 

Mặc lan có mầu phổ biến trong tự nhiên là màu đen, lan có hoa màu tối như màu mực, hoa nở vào mùa xuân. Vì thế mặc lan còn được gọi là xuân lan, hắc lan. Dòng mặc lan nhưng những biến thể đột biến với nhiều màu hoa khác nhau từ xanh, vàng, đỏ, nâu... Mặc lan được chia thành nhiều cây địa lan cổ với tên gọi khác nhau. Có thể kể đến những cây lan thuộc dòng mạc lan cổ như: Thanh ngọc, Thanh trường, Đoản thanh, Thanh cẩm tố, Thanh yên tử, Địa lan đại thanh. 

Cũng như các loại địa lan khác, mặc lan có thân cỏ và có củ, thân mọc thành các giả hành, lá thuôn dài ôm lấy nhau tạo thành thân. Trong đó dòng bạc biên và mặc biên với mép lá sọc vàng khá được ưa thích. Cây có rễ chùm ăn sâu vào đất hút chất dinh dưỡng để nuôi thân lá. Mặc lan có ngồng hoa cao, mỗi ngồng hoa mặc lan này đều có tầm 10 – 15 hoa. Mặc lan xưa kia mặc lan thường được bầy ngoài thềm, hiếm được bầy trong nhà.

 

Một số dòng mặc lan có hoa đẹp và giá trị:

Mặc lan hoa xanh

+ Lan thanh ngọc cổ: tên khoa học của chúng là Cymbidium Sinense Alba. Tại Việt Nam, nó xuất hiện nhiều ở khu vực miền Bắc, nơi có khí hậu lạnh, mát mẻ. Cây có phần lá hơi nghiêng và cong, mặt lá nhẵn có màu hơi đầm, phần đầu lá có răng cưa. Thanh ngọc cho những bông hoa màu xanh trong, cánh hoa hơi cong về phía sau và mùi thơm đậm. Trước kia lan thanh ngọc cổ có lúc được đẩy giá là 6 -7 triệu /thân. Giờ giá khoảng 2 triệu/ thân. Lan thanh ngọc cổ đắt bởi vì nhân giống bình thường khó, cây khá dễ trồng nhưng lại khó nhân giống. Cây già cho cây con thì sẽ bị lụi đi, tỷ lệ nhân giống thấp. Cây cho lan vào xuân và dễ cho hoa vào tết.

+ Lan thanh trường: lá của cây có màu xanh đậm, phần đầu lá mọc cụp xuống dưới. Hoa lan thanh tường khi mới nở sẽ có màu xanh, dần dần chúng chuyển ngả sang màu vàng, lưỡi hoa hơi cuộn và có mùi rất thơm.

+ Lan Đoản Thanh: lá có nhiều răng cưa và rãnh, màu xanh vàng. Những bông hoa đoản thanh có màu xanh trong, lưỡi cuộm và cũng rất thơm.

+ Lan Thanh Cẩm Tố: thanh cẩm tố có phần lá rộng, hơn vặn ở đầu lá và màu xanh đậm. Hoa của thanh cẩm tố hơi cao nên nhìn chúng có vẻ gầy gò và không cân đối với cây.

+ Lan Thanh Yên Tử : lá của cây có chiều dài vừa phải, mặt lá rộng và hoa có màu hơi đục, chúng được tìm thấy ở rừng Yên Tử.

Mặc lan hoa vàng

Tại Việt Nam, người ta tìm thấy 3 giống mặc lan hoa vàng, phổ biến là:

+ Địa lan Hoàng Vũ: có tên khoa học là Cymbidium Sinense var alba, cây lan hoàng vũ được chia thành 2 loại dựa trên hình dáng lá, cụ thể là một loại có phần lá ngắn, dày và to, một loại có lá mỏng, rủ. Hoa của 2 loại lan hoàng vũ này không có gì khác nhau nhiều, chúng đều có màu vàng nhạt, kích thước của hoa khá lớn. Lan hoàng vũ có mùi thơm nhẹ nhàng, thơm lâu.

Địa lan hoàng vũ

+ Lan Đại Hoàng Cánh Thủy Tiên: lá của cây lan khá dài, mặt lá có hình chữ V, hoa có màu xanh, cánh đài chính có phần giống với hoa thủy tiên. Loài hoa này có giá trị kinh tế cao bởi chúng khá hiếm.

+ Lan Hoàng Phi Điểu: có tên khoa học là Cym. Sinense Vietnam, lá màu xanh nhạt và cong mềm. Hoa của hoàng phi điểm có màu vàng, hình dáng giống như cánh chim đang bay, số lượng của loài hoa này không nhiều.
  

 






 

Chi tiết

Địa lan kiếm bạch ngọc

Địa lan kiếm bạch ngọc có vẻ đẹp thanh nhã với những cánh hoa trắng muốt. Hoa kiếm bạch ngọc cho hương thơm dịu dàng quyến rũ. Cây có sức sống tốt và khá dễ nuôi trồng. Lan kiếm bạch ngọc có hai loài giống nhau là bạch ngọc đại kiều và bạch ngọc tiểu kiều. Chúng chỉ khác nhau chút chút về độ lớn của đám lá và số bông hoa. Lá của địa lan kiếm bạch ngọc hẹp bản rộng từ 0.5cm đến 1cm, dài chừng 20cm đến 40cm, lá mỏng mềm nên thường uốn cong. Mép lá có gợn răng cưa, màu sắc lục biếc. Mỗi vòi hoa Tiểu kiều có chừng 3-5 bông hoa, còn Đại kiều có tới 6-7 bông hoa. Lan kiếm bạch ngọc nhanh cho ra hoa, hoa thường nở vào mùa thu. 

Lan kiếm bạch ngọc chủ yếu mọc ở miền bắc, khí hậu mát mẻ mua thu giúp cây ra hoa và đậu trái. Độ bền của hoa thường từ 5-7 ngày, khí hậu thuận lợi hoa có thể bền 15 ngày.

Lan kiếm bạch ngọc có rễ chùm mầu trắng, rễ cây ưa thông thoáng, tránh ứ đọng nước làm thối rễ. Có thể dùng vỏ lạc, vỏ thông, than củi, dớn cọng, dương xỉ, đá thấm thủy làm giá thể trồng cây. Dưới dáy chậu có thể lót xốp vừa tạo độ thoáng lại vừa đỡ tốn giá thể. 

Địa lan bạch ngọc ưa ánh sáng 50-60%, vào mùa hè cần để cây dưới lưới che chống cháy lá héo lá. Về nhiệt độ, cây ưa nhiệt độ mát mẻ, nhất là vào mùa thu nhiệt độ mát mẻ là yếu tố giúp cây ra hoa.

Chi tiết

Địa lan kiếm hoàng vũ - Cymbidium sinense var alba

Địa lan hoàng vũ có tên khoa học là Cymbidium  sinense alba đột biến, đây là một giống mặc lan cổ. Cây có đặc tính là rất dễ trồng và dễ chăm sóc nhưng không dễ nhân giống. Địa lan hoàng vũ siêng hoa và hoa có mùi rất thơm thanh dịu.  Cây địa lan hoàng vũ được nhiều người quan tâm. Địa lan kiếm hoàng vũ xuất xứ tại Việt Nam, cây được trồng và nhân giống chủ yếu tại Việt Nam. 

Địa lan hoàng vũ mọc chủ yếu ở khu vực các tình miền núi phía bắc và khí hậu cân nhiệt đới ẩm. Địa lan hoàng vũ là loại lan được sống ở vùng độ ẩm cao nên thân cây sẽ phình ra khoảng 2-3 cm và chỉ cao khoảng từ 3-5 cm.  

Cây địa lan hoàng vũ có bộ lá lại to và dài. Như các loại kiếm khác, địa lan hoàng vũ có đủ nắng lá sẽ to và ngắn hơn những cây nuôi trong vườn mát và thiếu ánh sáng. Thường cây đến gần cuối năm sẽ ngừng phát triển và đợi đến mùa ra hoa.

Rễ cây địa lan hoàng vũ thuộc loại rễ chùm, đầu rễ thường có màu trắng trong, thân rễ thường có màu trắng ngà và ít khi có màu khác. Với khí hậu nóng và không lạnh thì rễ mọc quanh năm, còn nếu có mùa đông rễ cây sẽ ngừng phát triển hoăc phát triển rất chậm.  

Cây địa lan hoàng vũ thường ra hoa vào đúng dịp tết nguyên đán từ tháng 1-2 dương lịch là thời điểm cận tết nguyên đán. Hoa dạng chùm và mọc thẳng đứng, cần hoa mọc ra ngay ở mắt thân cây. Khi mới nở hoa có màu xanh cốm, sau đó hoa sẽ chuyển dần sang mầu vàng. Hoa địa lan hoàng vũ mọc đều trên cần, thường mỗi cần sẽ có từ 10-20 bông hoa. Mỗi bông hoa khá to so với dòng lan kiếm, hoa có đường kính từ 4-6cm.

Độ bền của hoa địa lan hoàng vũ khoảng 5-7 ngày nếu ở trong điều kiện nóng và khô, hoa cũng có thể bền khoảng 15 ngày nếu thời tiết lạnh  mát mẻ .

Địa Lan Hoàng Vũ là loại hoa lan ưa ẩm và thoáng gió. Ánh sáng từ 20-60% và độ ẩm trong không khí 70%-80% là cây phát triển tốt. 

Cách chăm sóc địa lan hoàng vũ

Đảm bảo ánh sáng 50 – 60% là môi trường thuận lợi nhất cùng với đó bạn phải đảm bảo không khí lưu thông tốt để giúp loại trừ các bệnh nấm mốc xuất hiện bởi khi một cây bị bệnh sẽ dễ dành lây bệnh cho các cây khác. Ánh sáng yếu quá cây cũng sẽ không đủ khỏe mạnh để phát triển thân và ngược lại nếu quá nắng thì sẽ dẫn đến cây bị cháy lá.

Cây ưa độ ẩm trong khoảng 50-60%. Giá thể trồng cây có thể là đất phù sa trộn xỉ than hoặc vỏ lạc ủ thì cây sẽ phát triển tốt. Quan trọng nhất vẫn là độ thoát nước của giá thể sẽ chuẩn hơn là việc lựa chọn giá thể nào.

Về thân con có thể ươm trong cát đen để cây nhanh ra rễ.

 

Chi tiết

Lan kiếm Bà Nà - Cymbidium banaense

Lan kiếm bà bà là một loài lan đặc hữu của Việt Nam được tìm thấy ở núi Bà Nà và cả một số vùng tại Tây Nguyên. Cây còn có tên gọi là kiếm thiên nga, đoản kiếm bà nà. Tên khoa học của cây là Cymbidium banaense. 

Lan kiếm bà nà có cây lá và hoa trông giống như cây Cym. erythrostylum, cây có độ lớn trung bình: cây lớn hơn Bạc Lan Cym. erythostylum, nhưng lại nhỏ hơn Cym.eburnum rất nhiều. Đoản kiếm bà nà là cây gần như không có củ. Lá đoản kiếm bà nà dài chừng 40 cm, rộng 2 cm. Chùm hoa uốn cong xuống, dài khoảng 35 cm mang theo 10-15 hoa to chừng 10 cm. Đặc biệt cây lan này dò hoa có một vỏ bọc rất cao, to và dày khác hẳn với các giống lan cùng loài. 

Hoa kiếm Bà Nà nở vào cuối Đông, đầu Xuân gần với dịp tết. Khi nở hoa cho hương thơm. Khi mới nở, hoa mầu trắng rồi chuyển sang mầu hồng rồi tàn. 
 

Lan kiếm bà nà ưa ánh sáng vừa phải, nắng sáng hoặc nắng chiều. Cây thích khí hậu mát mẻ, ưa độ ẩm 50-70%. 

Chi tiết

Lan kiếm xích ngọc - Cymbidium Dayanum

Lan kiếm xích ngọc có tên khoa học là Cymbidium Dayanum. Lan kiếm xích ngọc phân bố ở miền bắc và miền trung Việt Nam. Ngoài ra loài lan này cũng được tìm thấy tại Ấn Độ, Philippin, Malaysia, Lào, Campuchia. Cây sống ở độ cao từ 600-1.500 m trong những tán rừng thưa ven đồi.

Lan kiếm xích ngọc có giả hành bầu dục, bộ lá nhỏ mềm, dài, nhỏ, mảnh. Lan xích ngọc có vẻ ngoài trông giống như bụi cỏ, bộ lá được đánh giá là kém sang so với các dòng kiếm khác. Hoa kiếm xích ngọc cũng không có mùi thơm.

Lan xích ngọc có không hề dễ trồng như cây cỏ, cây được đánh giá là tương đối khó trồng, dễ chết. Lan xích ngọc ưa nước, thích ẩm cao, cần tưới nhiều nước. Vì vậy, nên trồng nó trong các chậu đất ít lỗ và không để cây bị khô hạn. Kiếm xích ngọc muốn có bộ lá đẹp thì cho ăn nắng 50-60%.

Kiếm xích ngọc ra hoa từ tháng 6-9 đương lịch, cây cho những phát hoa thòng xuống ngắn hơn lá, mang 10-12 hoa, hoa lớn 7 cm. Hoa kiếm xích ngọc cơ bản có màu hơi trắng, có vài sọc đỏ tím đậm quanh cánh môi, có sọc đỏ tím thường ôm lấy trục hợp nhụy. Hoa của lan kiếm xích ngọc khá giống mặt hoa lan kiếm lô hội.

Một số dòng lan xích ngọc có hoa có mầu đỏ và mầu trắng đột biến.

Chi tiết

Lan kiếm lá giáo - Cymbidium lancifolium

Kiếm lá giáo là một loài địa lan có tên khoa học là Cymbidium lancifolium. Kiếm lá giáo có bộ lá khác biệt so với các cây kiếm khác. Cây có bộ lá ngắn, rộng và bầu. Kiếm lá giáo cao khoảng 30 - 40cm, củ giả đứng, dạng trái xoan. Cây có bản lá khá rộng, thuôn hình giáo, nhiều gân mảnh, cuống tròn dài đến 10cm.

Lan kiếm lá giáo mọc ở vùng núi cao 1.200-1.400 m dưới tán rừng rậm ven suối, trên thảm lá mục và đất cát bồi. Cây được thấy nhiều ở các khu rừng phía bắc Việt Nam. Trong tự nhiên cây còn khá nhiều.

Kiếm lá giáo có thân và hoa tuy nhỏ hơn các dòng kiếm khác nhưng hoa khá đẹp và cây dễ cho hoa. Lan kiếm lá giáo chỉ ít cây có hương thơm, mùi thơm dịu, cánh môi có vằn tím và đỏ tía. Lan kiếm lá giáo nở vào mùa xuân, hè và thu. Cụm hoa từ gốc củ giả, mang 5 - 6 hoa, hoa màu lục nhạt, phớt trắng hay lục vàng. Hoa khá bền 10-15 ngày.

Về giá thể cây có thể trồng bằng trấu, vỏ lạc, đá thấm thủy, đất sét nung, sỏi nhẹ... Chú ý giá thể có thể luôn ẩm nhưng cần thoát nước tốt và thông thoáng cho bộ rễ là được. 

Chi tiết

Địa lan kiếm, thú chơi lan cổ xưa

Xưa kia ở Việt Nam hay Trung Quốc, người chơi lan chỉ chú trọng đến địa lan Kiếm. Các loài địa lan Kiếm mọc trong rừng sâu, được tuyển lựa đưa về các vườn Thưởng uyển do các "Lan quan" chăm sóc. Sau đến dinh các vị quan lại, các mảnh vườn của các nhà văn hoá lớn, các nhà giàu có, dần dần thành một ngành trồng trọt trong dân, bên cạnh một ngành săn lùng lan trong rừng sâu, núi cao. Thậm chí thú chơi lan còn được đánh giá cao hơn cả thú chơi trà với câu “Vua chơi lan, quan chơi trà”. 

Người nổi danh nhất trong giới chơi lan của Việt Nam là vua Trần Anh Tông (thế kỷ XIII) có Ngũ Bách Lan Viên "Vườn 500 chậu lan". Các loài địa lan Kiếm tồn tại trong các thảm rừng ở Việt Nam tới ngày nay chỉ có 5 loài, có tên khoa học: Cymbidium Cyperifolium, Cymbidium Ensifolium, Cymbidium Insigne, Cymbidium Lancifolium và Cymbidium Sinense. Chúng bao gồm các giống lan có mầu tím sẫm, màu lục, mầu trắng, mầu vàng v.v… như: Đại Mặc, Hoàng Vũ, Thanh Trường, Bạch Ngọc v.v…

Lan kiếm bạch ngọc

Địa lan Kiếm hoa nhỏ và không rực rỡ, hương thơm dịu nên chưa thực hấp dẫn nhiều người dân Việt Nam như hoa hồng, hoa sen, hoa huệ, hoa cúc. Vì vậy các tao nhân mặc khách yêu lan thường tự hào với nhau về câu nói cổ xưa: Thức giả thị bảo, Bất thức giả thị thảo ( Biết thì quý như báu vật - không biết thì coi như cây cỏ). Cũng lý do đó địa lan Kiếm không phải là loài cây hoa mang tính hàng hoá như: cúc, sen, hồng, huệ v. v… Mỗi gia đình yêu lan chỉ trồng độ 5, 10 chậu, sớm chiều nâng niu chăm sóc. Khi có hoa nở lại tụ họp, trà quý, rượu ngon, những bài thơ hay được mang ra bình phẩm thâu đêm. Địa lan Kiếm là vật biếu, quà tặng rất quý giá. Thường địa lan kiếm không bao giờ cắt cành để cắm lọ. Với quan điểm 11 tháng chơi lá, 1 tháng chơi hoa nên chậu địa lan Kiếm không có hoa vẫn là một vật trang trí lịch sự trong các phòng khách.

Cố nhà văn Nguyễn Tuân đã viết trong truyện ngắn “Hương Cuội”: “Tôi tự biết không chăm được lan Bạch ngọc. Công phu lắm ông ạ. Gió mạnh là gẫy, nắng già một chút là héo, mưa nặng hột là nẫu cành. Bạch ngọc thì đẹp lắm, nhưng giống nhẹ nhàng ấy yểu lắm. Chăm như chăm con mọn. Chiều chuộng quá, như con cầu tự, lầm lỡ một chút là chúng đi ngay. Những quí vật ấy không chịu ở lâu bền với người ta…”

Tâm lý thích truyền thống, không ca ngợi biến dị nên có lẽ các giống địa lan Việt Nam còn giữ nguyên gốc tự nhiên như cánh hoa lá trúc, lá một màu lục biếc. Vài giống có biến dị về lá như Mặc biên (có viền ở lá) không quý bằng Đại mặc hoặc Ngân biên, Kim biên có viền trắng, viền vàng ở mép lá, không quý bằng Bạch Ngọc Đại Kiều v.v…

Địa lan Kiếm có các đặc thù chung như sau: Lá lan hẹp bản, dài, lả lướt, đầu nhọn. Ba cánh đài của hoa xoè rộng, hai cánh hoa hơi úp lại, che phía trên của nhuỵ hoa tránh mưa gió, liên tưởng lại giống như hai tay đưa ra thi lễ. Cánh môi hoa thường cong, trên mặt hoa có điểm các màu. Cành hoa thẳng từ dưới lên, hoa nở khá bền (10 đến 30 ngày) nhiều loài hoa rất thơm, hương thơm dịu dàng.

Người xưa quan niệm chăm sóc lan là các hoạt động lí trí mang tính nghệ thuật, thẩm mỹ và tình cảm. Thường người xưa hiểu thưởng thức địa lan Kiếm trong 4 chữ: Hương, Sắc, Tư, Vận

- Hương lan Kiếm được tôn là Vương giả chi hương, thiên hạ đệ nhất hương, hương thanh, không hắc, nhưng đậm đà, khó quên, thoắt ẩn thoắt hiện, như gần như xa.
- Mầu sắc của hoa lan là mầu sắc của 3 cánh đài, của 2 cánh hoa, của cánh môi, của họng hoa, của lá. Thiên nhiên đã vô cùng tỉ mỉ tuyển lựa mầu, tô vẽ cho các phần của hoa rất phong phú, nhưng thanh nhã không quá sặc sỡ.
  Luận về ý nghĩa mầu sắc của hoa lan được ghi rõ như sau:
           Mầu trắng: thanh khiết, trang nhã, cao quý.
           Mầu trắng ngà: dịu dàng, thanh cao, duyên dáng
           Mầu hồng, màu đỏ: rực rỡ, nồng nhiệt, may mắn.
           Mầu lục: thanh tân, tao nhã, sống động, hấp dẫn.
           Mầu tía: yêu kiều, đằm thắm, dịu dàng, chân thành
           Mầu tím: thanh cao, đằm thắm, mộng mơ.
           Mầu vàng: trong sáng, thần bí, kiêu sa, thanh nhã.
           Mầu hồng đỏ: huy hoàng, hào hoa.
           Mầu đen: tráng lệ, uy nghiêm, thần bí, độc đáo.
           Nhiều mầu: sặc sỡ, phồn vinh - hoa lệ.
           Pha lê trên cánh hoa (và trên lá): Kỳ diệu, lung linh, cao quý, trong sáng, ngọc ngà.
- Tư là dáng vẻ của cây địa lan Kiếm được đánh giá thanh cao cốt cách, phong độ hiên ngang, nhưng vẫn rung rinh trước gió, hài hoà giữa cương và nhu. Địa lan Kiếm, có cành hoa thẳng, lá lan dài lả lướt rất thích hợp với nét vẽ mực mài bút lông nên các hoạ sỹ Đông Á tha hồ múa bút để biểu đạt lý tưởng và tình tứ, hình dáng và tinh thần gắn liền nhau, ý nghĩa rất sâu sắc.
- Vận là chỉ ý vị của địa lan Kiếm, chiêm ngưỡng lan dần dần sẽ tự thấy có sự thống nhất cái đẹp bên ngoài của cây lan với "cái thần" thẳm sâu bên trong.

Chiêm ngưỡng hoa địa lan Kiếm cần có tâm hồn thư thái, bình tĩnh, ngồi lâu thấm thía dần dần: sắc nhã, hương dịu, dáng thanh. Điều này rất thích hợp với người cao tuổi, nhàn nhã - như vậy địa lan Kiếm đã nở hoa phục vụ các vị lão thành rồi. Yêu lan lắm, quý lan nhiều nên người ta cũng trách lan như trách người yêu: Hương lan, người ngọc hay lơ lững! Chợt có rồi không đến ngỡ ngàng!

Với người già có thú chơi lan, tâm hồn cũng trẻ hơn lên: Sắc mầu tươi thắm, lan sau trước. Hương ngát quanh năm, mãi chẳng già. Về mặt tâm lý, người cao tuổi chơi lan luôn luôn thấy những bông hoa lan này đang rực rỡ, nhưng lại có các nụ lan kia sắp nở  và rồi người ta mong đợi ngày mai, không sợ ngày mai, không còn thấy những chuỗi ngày dài lê thê buồn, vì luôn luôn có lan nở và lan sắp nở bên mình.

Địa lan kiếm có 11 là các dòng, tuy vậy chỉ có 6 dòng được tôn vinh và chăm sóc: Xuân lan (Cymbidium Goeringii), Xuân Kiếm (Cym Longibracteatum) Kiến Lan (Cymbidium Ensifolium), Mặc lan (Cymbidium Sinense), Hàn lan (Cymbidium Karan). Mỗi dòng lan kiếm như vậy lại chia ra nhiều loại lan kiếm khác nhau.

Cho đến nay ở Hà Nội, địa lan Kiếm chỉ chiếm chừng 10% trong các vườn lan (30% là phong lan rừng, 60% là phong lan lai đã được nuôi trồng công nghiệp hoá). Nhưng địa lan Kiếm truyền thống Việt Nam như: Thanh Ngọc, Hoàng Vũ, Thanh Trường, Đại Mặc, Trần Mộng, Tứ Thời hay Bạch Ngọc đại Kiều, Tiểu Kiều v.v… vẫn luôn có chỗ đứng cho riêng mình.

Địa lan Kiếm phát triển tốt ở nhiệt độ từ 10°C đến 30°C. Đặc biệt chúng cần đêm lạnh xuống dưới 15°C và ban ngày trên 25°C để hình thành mầm hoa. Do đó chỉ ở phía Bắc của Việt Nam mới có thú chơi địa lan Kiếm.

Ngày nay hàng ngàn giống địa lan Kiếm của Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc đã được lai tạo với mầu sắc sặc sỡ, hoa to bền. Với sự mới lạ và quý hiếm, ngày nay những dòng lan mới đang tiếp bước thú chơi lan cổ ngày xưa. Chơi lan là một thú vui tao nhã, người chơi lan có thời gian thư thả, từ những việc nho nhỏ như trồng cây, tưới cây, chăm lá cũng giúp chúng ta quên đi những xô bồ của cuộc sống. Người chơi lan có bạn chơi lan, một thú chơi đầy tính nghệ thuật từ xưa đến nay.

Chi tiết

Lan hài, những đôi hài sặc sỡ dưới nền rừng

Lan hài là một loài lan rất đặc biệt và thú vị. Hoa của chúng giống như đôi dép hài. Lan hài cũng được nhiều người thích sưu tâm và trồng như một thú chơi riêng. Việt Nam là nước có sự đa dạng về lan hài lớn nhất thế giới, trong đó có nhiều loài đặc hữu chỉ có ở nước ta. Lan hài thường được trồng với chất trồng pha với 70% đá +30% các loại vỏ. Cây thường thích ẩm, nhiều người chăm sóc để càng để tự nhiên thì cây càng khỏe mạnh.

1.  Lan hài Việt Nam, Lan hài bóng: Paphiopedilum vietnamense
Đây là một loài lan quý mới được phát hiện có hoa to màu sắc sặc sỡ rất đẹp. Lan hài bóng có  hoa cao 15-20cm, hoa từ 1-2 chiếc, to 10-12cm, nở vào mùa xuân

2. Lan hài Hằng: Paphiopedilum hangianum.
Cây lan được đặt theo tên của cô phiên dịch viên Tống Ngọc Hằng, đặc biệt lan hài hằng là cây có hương thơm. Đây là loài địa lan hay thạch lan đặc hữu của Việt nam, lá 4-7 chiếc dài 12-28 cm, rộng 3-7 cm. Dò hoa 8-20 cm, hoa 1 chiếc, to 12-16 cm, hơi thơm, nở vào mùa Xuân.

3. Lan Hài Herrmannii: Paphiopedilum herrmannii
Cây được lai giống giữa Paphiopedilum helenae x Paphiopedilum hirsutissimum var. esquirolei.
Mô tả: lá 5-7 chiếc, hoa to 7-10cm. Nở cuối hạ đầu thu.

Paphiopedilum Herrmannii

4. Lan kim hài, lan hài vàng: Paphiopedium villosum
Cây có lá 4-5 chiếc, dò hoa cao 20-30cm phân hoa 1 chiếc to 12-15cm, nở vào mùa thu.

5. Lan hài Sulivong: Paphiopedilum sulivongii

6. Lan hài lục: Paphiopedilum barbigerum
Cây có kích thước nhỏ phát triển gần các gốc rêu trên các vách đá dốc đứng trong các khu rừng thường xanh ở độ cao 300-1200m. Lan hài lục có 4-6 chiếc lá, chùm hoa dài 16-20cm, hoa một bông to 6.5cm nở vào mùa thu.

7. Lan hài mốc, hài lá cứng, Lan hài mốc hồng: Paphiopedilum micranthum
Lan hài mốc có 3-5 chiếc lá. Dò hoa cao 10-25cm, hoa đơn to 10cm nở vào mùa xuân.

Lan hài mốc

8. Lan hài trắng hay lan hài hương: Paphiopedilum emersonii
Lan hài hương là rất quý hiếm, hoa có màu sắc đẹp dịu dàng và hương thơm dịu nhẹ. Lan hài hương có 5-6 chiếc lá dài 10-12cm. Dò hoa ngắn 10cm, hoa đơn to, hoa nở vào cuối xuân đầu hạ.

9. Lan Hài đỏ son, hài bã trầu: Paphiopedilum coccineum

 Lan hài đỏ son có lá gấp hình máng chữ V, hoa nở vào mùa thu.

10. Lan hài gấm, hài mỏ giày, hài đốm, van điểm hài: Paphiopedilum concolor

Lan hài gấm có chùm hoa ngắn, hoa đơn, nở vào mùa Xuân-Hạ. Loài này dễ trồng và dễ chăm sóc. 

11. Lan hài râu, lan hài râu xoắn: Paphiopedilum dianthum

Lan hài râu có chùm hoa dài 30-40cm, hoa 1-5 chiếc to 15cm nở vào mùa hạ.

12. Lan hài mã li, Lan hài xanh, lan hài giáp: Paphiopedilum malipoense

Lan hài xanh là loài cây làm cảnh quý vì có hoa to đẹp và nhất là có màu lục rất hiếm.

13. Lan hài hê len, Lan hài lùn, hài Cao Bằng: Paphiopedilum helenae

Cây rất nhỏ, lá 3-5 chiếc xanh thẫm dài 8-12cm. Dò hoa cao 5-7cm. Hoa nở vào mùa thu.

14. Lan hài Xuân Cảnh: Paphiopedilum canhii

Lan hài Xuân Cảnh có kích thước rất nhỏ, cây được phát hiện năm 2010 và mang tên nhà sưu tầm hoa Chu Xuân Cảnh  

15. Hài Vân Nam: Paphiopedilum callosum

16. Lan hài đà lạt: Paphiopedilum dalatense

Một loài lan hài đặc hữu của Việt Nam. Được đặt tên theo thành phố Đà Lạt thân yêu.

17. Lan hài Hiệp: Paphiopedilum malipoense var hiepii

Cây có lá xanh nhạt với các đốm khảm nhạt và gân xanh thẫm ở mặt trên và xanh nhạt với các đốm tím lưa thưa ở mặt dưới. Lan hài hiệp có cánh hoa hình trứng rất hẹp hoặc hình mũi giáo quặp lại ở chóp, môi xanh vàng nhỏ hẹp bị ép lại ở bên và nhị lép trắng có điểm một vài đốm màu tía rất hẹp ở chóp. Hoa nở vào mùa xuân.

18. Paphiopedilum trantuanii

Lan hài Trần Tuấn là một trong những loài lan hài đặc hữu của Việt Nam.

19. Lan hài Jacki: Paphiopedilum malipoense var. jackii

Lan hài Jacki là loài lan hài đặc hữu của Việt Nam. Cây có lá xanh lá cây nhạt có đốm khảm và gân lá xanh lá thẫm ở mặt trên, xanh lá nhạt và đốm tím lưa thưa ở mặt dưới. Hoa khác với thứ chuẩn bởi cánh hoa hẹp hơn nhiều, mỗi xanh hoặc xanh vàng nhỏ hơn và nhị lép trắng, phần giữa vàng, xanh vàng hoắc xanh với gân tím rất đẹp. Cây có hoa nở vào mùa xuân.

20. Lan hài táo: Paphiopedilum appletonianum

Lan hài táo có dáng cây đẹp, hoa sặc sỡ dễ trồng. Hoa nở vào mùa xuân.

 21. Paphiopedilum tranlienianum

Lan hài Trần Liên là loài đặc hữu của Việt Nam. Hoa nở vào mùa thu. Loài cây này có hoa đẹp sặc sỡ, hài hòa với lá.

23. Lan hài Tam Đảo: Paphiopedilum daoense

Lan hài Tam Đảo là loài lan hài đặc hữu của Việt Nam, Lan hài Tam Đảo có hình thái cây gần gũi với cây kim hài miền Nam. Hoa nở vào cuối hạ đầu thu.

24. Lan hài lông, Lan hài vệ nữ: Paphiopedilum hirsutissimum

Lan hài lông là loài Lan hài mọc nhiều nhất ở Việt Nam, có giá trị làm cảnh vì thân, lá đẹp, hoa to cỡ 10 cm; đẹp bởi màu xanh của lá đài, màu tía và tím của cánh hoa và màu tía nâu của môi.

25. Lan hài henry: Paphiopedilum henryanum

Lá  màu xanh thẫm, hoa nở vào mùa Thu

26. Lan hài tía, Lan hài vân bắc: Paphiopedilum purpuratum

Lan hài tía nở vào cuối hạ đầu thu.

27. Lan hài hồng, vệ hài Delenat: Paphiopedilum delenatii

Lan hài hồng là nguồn gen qúy, hiếm và độc đáo để lai tạo với một số loài lan hài khác tạo ra các dạng lan hài đẹp có ý nghĩa về khoa học và kinh tế.  

28. Kim hài Lai Châu: Paphiopedilum villosum var. laichauense

Lan kim hài lai châu là một loài đặc hữu của Việt Nam

29. Lan Hài lục, vệ hài Gratrix, Lan hài đuôi công: Paphiopedilum gratrixianum

Lan hài lục có hoa sặc sỡ, với nhiều chấm to rất đẹp, cánh đài rất điệu đà cong vút như cánh buồm.

Chi tiết

Lan bầu rượu - Calanthe rubens Ridl

Lan bầu rượu có ngoại hình độc đáo, giả hành của lan giống y hệt một Bầu Rượu. Lan Bầu Rượu có tên khoa học là Calanthe rubens Ridl. Loại lan này phân bố chủ yếu ở các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia, Philippines. Đây là một loại địa lan còn có tên gọi khác là Kiều hoa đỏ hoặc Túy Lan.

Lan bầu rượu không cần nhiều giá thể, giá thể cần thoát nước tốt, vào thời kỳ phát triển cây cần ẩm khoảng 60-80%. Lan ăn nông trên mặt chậu, rễ đâm sâu 5-10cm là cùng, không đòi hỏi chậu to. Ánh sáng cho lan mức vừa phải, không quá gay gắt.

Lan bầu rượu một năm chỉ ra hoa một lần và chỉ ra hoa vào giáp tết âm lịch. Vậy nên, bạn cần quan sát vào thời điểm này nếu như lan bắt đầu rụng lá thì hạn chế tưới nước và bón phân. Thời điểm này chỉ tưới nước khi đất bị khô. Nếu chăm sóc tốt thì một bầu có thể cho đến hai ngồng hoa.

Nhân giống lan bầu rượu thường làm là bằng cách đặt giả hành trên mặt giá thể ẩm, cây sẽ tự cho ra mầm non.

Chi tiết

Lan kim tuyến, lan gấm

Cây lan kim tuyến hay còn được gọi là lan gấm, cỏ nhung, nam trùng thảo, giải thủy cơ hay cây kim cương. Tên khoa học là Anoectochilus formosanus hayate. Lan kim tuyến thường mọc ở những nơi ẩm ướt và phân bố rải rác trong rừng sâu. Lan kim tuyến thường nở hoa vào tháng 9 – 12 hằng năm, ra quả vào tháng 12- 3. Cây có tốc độ sinh trưởng và phát triển trung bình, thường phân bố ở các vách núi, ven sông, nơi có nhiệt độ tương đối thấp, độ ẩm cao.

Lan kim tuyến là một loại thảo dược quý hiếm của núi rừng Tây Bắc, có giá trị kinh tế cao bởi vì nó có nhiều tác dụng quý đối với sức khỏe. Các acid amin có lợi ích to lớn có trong cây lan kim tuyến có khả năng ngăn ngừa và điều trị các khối u ác tính như ung thư, tăng cường miễn dịch, chữa xương khớp, suy nhược thần kinh, gan, tiểu đường .... Chính vì nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe con người mà nó được khai thác nhiều, thậm chí quá mức quy định khiến nó có nguy cơ tuyệt chủng. Ngày nay, cây lan gấm đã được ghi tên vào sách đỏ của Việt Nam, để chúng được bảo tồn trong tự nhiên.

Lan kim tuyến được thu hái quanh năm, khi thu hái người dân chỉ hái thân và lá chứ không thu hoạch rễ, điều này sẽ giúp cho lan tiếp tục sinh trưởng và phát triển thành cây lan mới. Sau khi thu hái, người ta rửa sạch và phơi khô lan gấm để làm thuốc chữa bệnh.

Mặt phía trên lá lan gấm có màu tím nhung, gân lá hiện lên rất rõ, lá tuy dày nhưng rất mượt, óng ánh như kim tuyến, mặt dưới màu hồng phớt. Thân cây lan gấm không mọc liền nhau chia thành từng đốt. Lan kim tuyến chỉ mọc ở những vùng đất tơi xốp và tốt. Lan kim tuyến ưa ẩm nên nó thường mọc ở những nơi không có ánh nắng trực tiếp thường phân bố trong những mạn rừng sâu.

Lan kim tuyến khá khó trồng, trồng lan kim tuyến phải chú ý là cách tưới và ánh sáng. Nên tưới bằng cách phun sương, bạn có thể sử dụng hệ thống dàn phun sương hoặc bình phun sương, tưới 2 lần/1 ngày nên tưới đủ ẩm cho giá thể, không nên tưới quá nhiều cây sẽ bị thối rễ.

Chi tiết

Địa Lan Sato - Cymbidiun Hibrid

Địa lan Sato là một loài địa lan có tên khoa học là Cymbidium Hibrid thuộc chi lan kiếm. Cây có nguồn gốc từ Tây Nam Trung Quốc. Địa lan Sato cho hoa có màu sắc đa dạng như vàng hoàng hậu, vàng mít, xanh cốm, đỏ, hồng, cam, trắng, tím... Hoa khum khum khum như trái trứng, hoa bền 2-3 tháng nhưng không có hương thơm.

Địa lan Sato cho hoa to đẹp nên yêu cầu dinh dưỡng và điều kiện nuôi trồng tốt. Cây mọc thành bụi cần được trồng vào chậu đủ rộng để cây có thể phát triển và sinh trưởng tốt. Địa lan Sato nở hoa vào dịp tết nên rất được ưa chuộng chơi xuân.

Cách trồng và chăm sóc địa lan Sato

Địa lan Sato ưa khí hậu mát mẻ, tuy vậy cây vẫn có thể trồng lại ở vùng khí hậu nóng dù rằng sẽ khó khăn hơn đôi chút. 

Giá thể trồng địa lan Sato phải đảm bảo yêu cầu thoáng ẩm, không ướt và giàu dinh dưỡng. Một số nguyên liệu được dùng để phối trộn làm giá thể trồng địa lan như: vỏ trấu, vỏ thông, than củi, vỏ lạc, phân dê. Không nên trồng với các loại giá thể dễ mủn và giữ ẩm quá nhiều như rêu.

Chọn chậu thoáng, lót xốp, vỏ thông to hoặc than củi to vào 1/4 chậu, sau đó cho tiếp hỗn hợp giá thể lên đến 2/3 chậu. Đặt cây con vào chính giữa chậu rồi cho tiếp lớp giá thể vừa phủ rễ cây con. Cuối cùng là một lớp rêu, dớn trên bề mặt để giữ ẩm. Trồng để củ cao hơn mặt giá thể chống thối củ, độ ẩm chỉ cần 60%.

Ánh sáng và gió cho địa lan Sato:

Địa lan Sato ưa ánh sáng vừa phải, thiếu nắng cây không phát triển, thừa nắng cây cũng kém phát triển, nắng gắt và nóng cây dễ héo lá thối ngọn. Cây địa lan Sato cần ánh sáng tán xạ. Trong những tháng mùa hè, cần có lưới che bớt ánh sáng ở vườn trồng. Hoặc có thể trồng cạnh cửa sổ hoặc hiên nhà có mái che.

Nhiệt độ: 18-25 độ C. Hợp với khu vực mát mẻ như Mộc Châu, Đà Lạt, SaPa. Lan ưa nhiệt độ không quá rét hay quá nắng, còn ở miền xuôi nuôi vẫn trồng được nhưng sẽ khó giữ có điều kiện tốt nhất để cây sinh trưởng phát triển.

Cây địa lan Sato phát triển tốt nhất trong khoảng nhiệt độ từ 24 – 29 độ C. Vào thời kỳ ra hoa, nhiệt độ ban đêm cần phải lạnh từ 10 – 15 độ C để cây phát triển chồi hoa. Nhiệt độ tối ưu cho cây vào thời kỳ chuẩn bị ra hoa là khoảng 7,5 - 13 độ C vào ban đêm và 18 – 24 độ C vào ban ngày. Sau khi cây đã có chồi hoa, nên duy trì nhiệt độ trong khoảng từ 13 – 24 độ C để cành hoa phát triển tốt.

Cần đảm bảo rễ cây luôn ẩm nhưng không được ướt lâu, không được để cho cây bị quá khô rễ. Tăng lượng nước tưới trong giai đoạn cây phát triển, nhất là sau khi ra hoa. Khi cây đã phát triển hoàn toàn (khoảng tháng 9 Âm lịch) giảm lượng nước tưới, chỉ cung cấp lượng nước tối thiểu trong khi cây chuẩn bị ra chồi nụ. Khi có chồi nụ thì phải tưới đủ nước cho cành hoa phát triển tốt nhất. Có thể theo dõi lượng nước cần tưới qua việc nhìn lá cây lan, nếu cây khỏe mạnh bị thiếu nước, lá sẽ hơi nhăn, khi tưới nước, lá cây sẽ căng trở lại.

Với những bạn chơi lan sau tết muốn trồng lại tốt nhất sau rằm nên cắt hết hoa đi, dù cho hoa vẫn còn chơi được. Cắt hoa để giữ lực cho cây hồi. Để cây kiệt lực quá thì sẽ khó phục hồi phát triển, cây dễ thối. Chú ý nhiều cây bị thanh sắt cố định hoa đâm vào củ, những vết đâm đó dễ bị nước vào và gây thối củ, muốn trồng lại thì khi tưới tránh tưới vào những vết thương đó.

Khi trồng nên cắt bỏ khoảng 1/2 bộ rễ. Loại bỏ những rễ hỏng, tỉa bớt lá, để khô rễ, có thể khử trùng và ngâm kích thích ra rễ.

Về phân bón

Trong thời kì đầu, từ khi lan Sato nảy mầm đến lúc giả hành phát triển hoàn chỉnh thì đạm là nguyên tố cây cần nhiều nhất, có thể dùng thêm phân chuồng cho cây giai đoạn này. Trong giai đoạn cây chuẩn bị ra hoa nên sử dụng phân bón có hàm lượng P cao, K thấp hơn để cây có đủ dinh dưỡng tạo chồi nụ và ra hoa. Trong quá trình chăm sóc, bạn nên kết hợp thêm các loại phân hữu cơ, phân vi sinh để bón gốc. Khi cây đã ra hoa, tuyệt đối không nên phun phân bón lá vì dễ làm thối và hư hoa.

Chi tiết